uzluga.ru
добавить свой файл
  1 2 3 4

Іріктеме көлемін бөлу (аллокация )


Iрiктеу техникасының маңызды сәті iрiктемедегi элементтерді үлестiру болып табылады. Ірiктеме өлшемін анықтау және үлестiру үшін жіктер бойынша 2 әдiс қолдануға болады :

- iрiктеме элементтерiн пропорционалды үлестiру;

- ұтымды үлестiру.

Әрбiр стратада iрiктеудi өлшем бiрiншi жолда формула бойынша бас жиынтықта қабаттың өлшемiне пропорционалдық есеп айырысады :


nk = Nk * Pk или , қайда (5)


nk - стратасында іріктеме жиынтықтың өлшемі,

Nk - бас жиынтықтың өлшемі,

Pk-таңдаудың (iрiктеу) бекiтiлген пайызы,

n-iрiктеме көлемі.


Нейман-Чупровтың қағидасы бойынша ұтымды үлестiрудің екiншi нұсқасы жағдайында – k стратасы бойынша iрiктеменің ең кiшi үйреншiктi қатеге жетедi. Есептеу мына формула бойынша жүргізіледі :



, (6)


мұндағы:

nk – k-да сол стратадағы iрiктеме жиынтықтың өлшемі;

Nk - іріктеме бас жиынтықтың өлшемі;

қабат k-ой dk-үйреншiктi ауытқу;

Nij-шi салалық iшкi жиынға арналған iрiктеудi n-ортақ өлшем

Nij-шi қабаттардың салалық iшкi жиынындағы h-сан.


Келесі мысал іріктеме жиынтық элементтерінің страталары бойынша тарату техникасын көрсетеді.


Мысал :

Р.=30%-шi

3- кесте

Ішкі жиын
нөмірі


Бас жиынтықтағы элементтердін саны

Іріктеме жиынтықтағы элементтердін саны

1

570

171

2

53

16



4-кесте

Ішкі жиын нөмірі

Стратаның нөмірі k

Бас жиынтықтың элементтерінің саны, Nk,


Стандартты ауытқу, k

Nk*k

Іріктемелі жиынтықтың страттағы өлшемі, nk,

Түзілетін өлшем nk

1

1

300

10

3000

62







2

200

15

3000

62







3

50

25

1250

26







4

20







20




Всего:

570

10

7250

171




2

1

30

15

300

6

7




2

10

25

150

3

7




3

10




250

5

7




4

3







3

3

Всего:

53




700

16

24


n1= 3000/7250*171=62.


Элементтерді үлестірілу кезінде іріктеме жиынтықтың ең кішкентай страттық өлшемі 7-ге тең болатынын есепке алу керек, сонымен қатар оңтайлы үйлестіруші формула nk > Nk болған жағдайға алып келеді. Осы тәріздес ахуал пайда болғанда nk тең Nk қабылдау керек. Жалпы алғанда оңтайлы үйлестіруден аздап ауытқулар стандарттық қателердің үлкеюлеріне алып келеді.

5-кестеде 517- өзге де көтерме сауда қызметінің түрі бойынша Қарағанды облысы мысалындағы бөлшек сауда және олардың тауар айналымы көлемі кәсіпорындарының үйлестірілуі мысалы келтірілген. Бұл кестенің деректері тауар айналымының өсуімен ұлғаятын страттағы пайыз таңдауы әсерін көрсетеді.

Үйлестірудің қолданылған әдісі аз көлемді көптеген страталарда – кәсіпорындардың аз көлемі іріктеп алынатынын әкеледі және көп жағдайда тауарайналымы көлемі үлкен страталар жаппай қамтуға жатады.

5-кесте

Тауар айналымының класстары

Бас жиынтық кәсіпорындарының саны, бірлік

Тауар айналымының көлемі, мың теңге

Ііктемелі жиынтық кәсіпорындарының саны, бірлік

% іріктеу

А

1

2

3

5

0

570

0

57

10%

1-2000

83

59916

20

24,1%

2001-6000

57

247759

17

29,8%

6001-20000

24

290201

16

66,7%

20001-35000

14

384254

11

78,6%

Свыше 35001

8

572285

8

100,0%



2.6. Дискриптивті статистика


Көтерме, бөлшек сауда және қызметтер саласының кәсіпорындарының іріктемесі "STATISTICS" бағдарлама пакетінің көмегімен орындай алады немесе басқа. Салалық ішкі жиынның элементтері таңдауды өткізуіне дейін Nij тауар айналымының класстары және кәсіпорынның гомоген өлшемінің белгісі бойынша және нәтижелердің дәлдігінің эффектін көбірек жоғарылатуға мүмкіндік беретіндей құрастыру. Әрбір қабаттың ішінде қайталанбайтын кездейсоқ іріктеу әдісімен жүргізіледі. Бұл ретте әрбір қатардағы іріктеу басқа қатардағы бұл іріктеу тәуелсіз болып табылады.

Жоғарыда аталғандай әрбір қабаттың өлшемі оңтайлы үйлестірудің формуласы арқылы есептелінеді және әрбір қабатқа мамандандырыла алады. Әрбір қабатта ең төмен іріктеу өлшемі 7 элементтен асу керек. Әрбір элемент іріктеуге түскенде Nk/nk, бойынша жоспарлы салмақты алады, бас жиынтықты таратуда қолданылады. Барлық қабат бойынша дискриптивті статистика есептелінеді, ол барлық жіктерге арналған 0,95 тең,іріктеудің нәтижелерінің қателігін бағалау және оның репрезентативтілік деңгейін бағалауға мүмкіндік береді.

Жеке страты үшін алынған дискритивті статистикадағы көрсеткіштер есебінің формуласын келтіреміз :


N немесе n – бас немесе іріктемелі жиынтықтың страттағы бөлек алынған кәсіпорындардың саны.

Xi, i = 1,2…n –-тауар айналымының көлемі i – бөлек алынған страттағы кәсіпорындар.




Страттағы орташа іріктемелі жиынтық

(егер формулада (7) N орнына n алсақ, онда k страттағы орташа бас жиынтығының анықтаудағы формуланы аламыз) (7)


Minimum = MIN = Xmin – страттағы ең төменгі тауар айналымының көлемі

Maximum = MAX = Xmax – страттағы ең жоғары тауар айналымының көлемі




Страттардың ауытқуы(8)





Іріктемелі жиынтықтың дисперсиясы (9)


(егер формулада n орнына N алсақ, онда k страттағы бас жиынтығының дисперсиясы анықтау формуласын аламыз)




Іріктемелі жиынтықтағы стандарттың қателіктері (10)

(егер формулада n орнына N алсақ, онда k страттағы бас жиынтығының стандартты қателіктерін анықтау формуласын аламыз)

Limit Err. = 1,96 *Std. Err. – (11) (Ықтималдықпен іріктеменің шекті қателігі 0,95 тең)


страттағы іріктемелі жиынтықтың тауар айналымының жиынтығы (12)

(егер формулада n орнына N алсақ онда k страттағы бас жиынтығының тауар айналымының сома формуласын қалай есептелетінің аламыз)


-0,95Conf. = MEAN-Limit Err. - орташа мән үшін сенімділік интервал шекарасы
(13)

+0,95Conf. = MEAN-Limit Err.



Параметр дисперсиясының ығыстырылмаған бағалау функциясы, онда
S2 – іріктемелі жиынтықтың дисперсиясы

(14)


0,95 ықтималдықта дәйектілік формуласы қосынды мән үшін сенімділік интервалы

(15)

MARG – іріктеменің шекті қате көлемі қатенің рұқсат етілетін үлесін көрсетеді және іріктеменің репрезентативтілік деңгейін анықтайды.

іріктеудегі салыстырмалы элементі, онда Е - бақаланатын көрсеткіштің жиынтық мәнінің бағасы

(16)


Іріктеуді салыстырмалы шекті қателік шамасы мүмкін қателікті көрсетеді және іріктеуді қайта көрсетуге болатындығын дәрежені анықталады. Қолайлы шама 5% - 7% дейін өлшем есептеледі.


мысалы:

6-кестеде қаңтар айына 1-кесте деректері бойынша дискритивті статистикасының негізгі көрсеткіштер есебінің нәтижелері көрсетілген.


6-кесте

Страттың нөмері

Үйлестіруінің коэфициенті

Жалпы әдісімен тауар айналымының көлемі

Тауар айналымының бағасы, (E)

Іріктемелі жиынтығының дисперсиясы (S2)

Дисперсияның бағасы(EST)

0,95 ықтималдығының сенімді интервалы(MARG)

Іріктеудегі шекті қате (KRT), %

A

1

2

3

4

5

6

7

1

10/2

11428

8695

83013,0

3320518,8

3571,6

41,1

2

6/3

16720

1965

287703,1

1726218,7

2575,2

13,3

3

1

24431

24431

2510814,2

0,0

0,0

0,0







52579

52491




5046737,4

4403,1

8,4


Сенімділік интервалы 52579 + 4403,1 яғни (48175,9; 56982,1) құрайды.

0,95 тең ықтималдықпен тауарайналымы параметрінің ізделіп отырған мәні 48175,9-дан 56982,1 арасында деп бекітуге болады және мұның өзінде нәтиженің қателігі (іріктеменің репрезентативтілігінің қатесі) 8,4% артық еместі құрайды.

7-кестеде Астана қаласының деректері бойынша қызмет түрінің коды-521- мамандандырылмаған дүкендердегі бөлшек сауда дискриптивті статистика коды бойынша келтірілген.


7 кесте (мың. теңге)

Қызметтің негізгі түрі бойынша іріктеме үшін дискриптивті статистика келтірілген




Страттың нөмері

Страттың типі

Кәсіпорындардың саны

Орташа мәні

Стандартты ауытқуы

Ең төменгі мәні

Ең жоғары мәні

Стандарттық қате

А

Б

1

2

3

4

5

7

1

бас

143,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

1

іріктемелі

14,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

2

бас

16,00

507,88

328,98

56,00

954,00

82,25

2

іріктемелі

9,00

523,89

344,19

101,00

954,00

114,73

3

бас

5,00

556,20

207,74

275,00

780,00

92,90

3

іріктемелі

5,00

556,20

207,74

275,00

780,00

92,90

4

бас

9,00

2119,00

1342,23

1002,00

4422,00

447,41

4

іріктемелі

7,00

2356,00

1446,58

1002,00

4422,00

546,75

5

бас

8,00

2213,13

844,08

1063,00

3381,00

298,43

5

іріктемелі

7,00

2178,00

905,37

1063,00

3381,00

342,20

6

бас

7,00

18198,71

17970,00

6147,00

56191,00

6792,02

6

іріктемелі

7,00

18198,71

17970,00

6147,00

56191,00

6792,02

Жиынтығының мәні




3400,51










838,30


<< предыдущая страница   следующая страница >>